Iran tuyên bố không đàm phán với Mỹ

Ngày 2-3, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, ông Ali Larijani, khẳng định Tehran "sẽ không tiến hành bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ", bác bỏ thông tin do The Wall Street Journal đăng tải về khả năng Iran tìm kiếm kênh trung gian qua Oman để nối lại đối thoại với Washington.

Phát biểu trên mạng xã hội X, ông Larijani chỉ trích các quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đẩy Trung Đông vào vòng xoáy bất ổn và làm gia tăng nguy cơ thương vong cho binh sĩ Mỹ. Ông khẳng định Iran không phải bên khởi xướng xung đột mà đang thực hiện quyền tự vệ.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Oman Badr Al Busaidi cho biết cánh cửa ngoại giao vẫn chưa hoàn toàn khép lại, dù thừa nhận tình hình hiện nay "vô cùng nghiêm trọng".

Phóng tên lửa, thả bom đáp trả qua lại giữa Mỹ, Israel và Iran

Xung đột bùng nổ từ sáng 28-2 khi Mỹ và Israel phối hợp tiến hành chiến dịch không kích quy mô lớn nhằm vào các cơ sở quân sự, căn cứ tên lửa đạn đạo và trung tâm chỉ huy tại Tehran.

Theo Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), trong 30 giờ đầu giao tranh, Không quân Israel đã thả hơn 2.000 quả bom xuống hàng trăm mục tiêu tại Iran, thực hiện hơn 700 phi vụ và nhanh chóng giành ưu thế trên không. Các hệ thống phòng không ở miền Tây Iran bị phá hủy, nhiều trung tâm chỉ huy của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) bị tấn công.

Đáp trả, Iran phóng tổng cộng 1.311 tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) trong vòng 48 giờ nhằm vào Israel và các quốc gia có căn cứ quân sự Mỹ tại Trung Đông. Nhiều mục tiêu ở Jerusalem và thị trấn Beit Shemesh bị trúng tên lửa, khiến ít nhất 11 người thiệt mạng và hàng chục người bị thương.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận 3 binh sĩ Mỹ thiệt mạng và 5 người bị thương nặng trong các đợt tập kích đáp trả của Iran. Đây là những thương vong đầu tiên của Mỹ kể từ khi chiến dịch bắt đầu.

Trong một tuyên bố gây chú ý, Tổng thống Donald Trump cho biết 48 lãnh đạo Iran đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công phối hợp Mỹ - Israel. Ông cũng tuyên bố Mỹ đã đánh chìm 9 tàu chiến Iran và phá hủy phần lớn sở chỉ huy hải quân nước này. Theo ông Trump, chiến dịch đang "vượt tiến độ" và sẽ tiếp tục trong khoảng bốn tuần hoặc hơn nếu cần thiết. Nhà lãnh đạo Mỹ khẳng định Washington sẵn sàng đàm phán nhưng cho rằng Tehran "đã bỏ lỡ cơ hội trước đó". Phía Iran chưa xác nhận con số thương vong do ông Trump công bố, song thừa nhận nhiều cơ sở quân sự và chính trị trọng yếu bị tấn công.

Xung đột lan rộng tại Trung Đông và Vùng Vịnh

Không chỉ dừng lại ở lãnh thổ Iran và Israel, làn sóng tấn công đã lan rộng sang nhiều quốc gia Vùng Vịnh. Iran tuyên bố đã nhắm mục tiêu vào các căn cứ quân sự của Mỹ tại Bahrain, Qatar, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất và Kuwait nhằm đáp trả các cuộc không kích trước đó. Tại Bahrain - nơi đặt Bộ Tư lệnh Hạm đội 5 Hải quân Mỹ - còi báo động phòng không vang lên, người dân được khuyến cáo trú ẩn. Qatar xác nhận hệ thống Patriot đã đánh chặn một tên lửa được cho là của Iran. Tại UAE, người dân Abu Dhabi cho biết nghe thấy nhiều tiếng nổ lớn. Iran phóng hàng loạt tên lửa nhằm vào sân bay, cảng biển và khu dân cư tại Dubai, Abu Dhabi, Manama và Doha. Phần lớn bị đánh chặn, song vẫn gây thiệt hại đáng kể. Tính đến nay, ít nhất 5 người thiệt mạng tại các nước Vùng Vịnh.

Phong trào Hezbollah tại Lebanon phóng tên lửa sang lãnh thổ Israel, buộc Tel Aviv đáp trả bằng các đợt không kích vào Beirut. Tại Lebanon, Bộ Y tế nước này cho biết các cuộc không kích của Israel đã khiến ít nhất 31 người thiệt mạng và 149 người bị thương.

Xung đột dây chuyền khiến nhiều quốc gia trong khu vực phải tăng cường phòng không, triển khai tuần tra không phận và kêu gọi kiềm chế. Liên hợp quốc cùng Nga, Trung Quốc và nhiều nước Arab đồng loạt thúc giục các bên tránh để chiến sự vượt khỏi tầm kiểm soát.

Cuộc sống đảo lộn, thiệt hại kinh tế lan rộng

Sau chưa đầy một tuần giao tranh, những con số thương vong đã cho thấy mức độ khốc liệt của cuộc đối đầu. Tại Iran, các đợt không kích dồn dập khiến ít nhất 312 người thiệt mạng và hơn 1.200 người bị thương, theo số liệu do cơ quan y tế nước này công bố. Ở phía Israel, 27 người thiệt mạng và hơn 300 người bị thương sau các đợt tập kích bằng tên lửa và UAV. Quân đội Mỹ xác nhận 3 binh sĩ thiệt mạng, 5 người bị thương nặng trong các cuộc tấn công nhằm vào căn cứ tại khu vực. Tại Lebanon và một số quốc gia Vùng Vịnh, ít nhất 40 người đã thiệt mạng và hơn 200 người khác bị thương khi xung đột lan rộng.

Không chỉ gây tổn thất về người, chiến sự còn làm tê liệt nhiều hoạt động kinh tế-xã hội trong khu vực. Hơn 19.000 chuyến bay bị hủy hoặc trì hoãn khi không phận Iran, Israel, Iraq và nhiều nước Vùng Vịnh phải đóng cửa từng phần hoặc toàn bộ. Các hãng hàng không thiệt hại ước tính hơn 1,2 tỷ USD chỉ trong một tuần, trong khi hành khách mắc kẹt tại các sân bay lớn ở Trung Đông và châu Âu.

Thị trường năng lượng phản ứng tức thì. Giá dầu Brent tăng vọt từ 82 USD lên gần 90 USD/thùng, làm dấy lên lo ngại về một làn sóng lạm phát mới trên toàn cầu. Thị trường chứng khoán tại Trung Đông giảm trung bình 4-6%, còn các hãng vận tải biển buộc phải điều chỉnh lộ trình, tránh đi qua eo biển Hormuz - tuyến huyết mạch vận chuyển dầu mỏ của thế giới - khiến chi phí logistics quốc tế tăng cao.

Trên thực địa, nhịp sống thường nhật gần như bị đảo lộn. Tại Tehran và Tel Aviv, trường học đóng cửa vô thời hạn, nhiều khu dân cư chìm trong cảnh mất điện cục bộ. Người dân đổ xô tích trữ lương thực, nước uống; các siêu thị ghi nhận tình trạng trống kệ ở nhiều mặt hàng hiết yếu. Tiếng còi báo động vang lên nhiều lần mỗi ngày, buộc hàng nghìn gia đình phải trú ẩn trong hầm hàng giờ liền, giữa tâm lý lo lắng và bất an kéo dài.

Các chuyên gia cảnh báo nếu xung đột kéo dài, chuỗi cung ứng năng lượng qua eo biển Hormuz có thể bị gián đoạn, gây hệ lụy nghiêm trọng cho kinh tế thế giới.

Mỹ và Israel chạy đua trước khi cạn kiệt đạn dược

Các nguồn tin quốc phòng cho biết kho tên lửa đánh chặn của Israel đã sử dụng khoảng 40% dự trữ trong chưa đầy một tuần. Mỹ phải điều thêm đạn đánh chặn Patriot và THAAD từ châu Âu sang Trung Đông. Theo Wall Street Journal, kho tên lửa đánh chặn và vũ khí chính xác của Mỹ đang suy giảm nhanh chóng do cường độ tác chiến cao. Các hệ thống phòng thủ như THAAD và Patriot được sử dụng liên tục để đánh chặn tên lửa Iran.

Israel cũng đối mặt tình trạng thiếu hụt tên lửa đánh chặn Arrow 3. Giới phân tích cho rằng nếu xung đột kéo dài, Washington có thể phải điều chuyển vũ khí từ khu vực Thái Bình Dương sang Trung Đông, làm dấy lên lo ngại về năng lực răn đe ở châu Á.

Theo ước tính của giới phân tích, nếu tốc độ giao tranh duy trì như hiện tại, một số loại đạn chính xác cao có thể giảm xuống mức báo động trong vòng 3-4 tuần.

Tổng thống Donald Trump cảnh báo chiến dịch "sẽ không dừng lại giữa chừng", đồng thời khẳng định Washington sẵn sàng mở rộng phạm vi tấn công nếu Iran tiếp tục đáp trả.

Dư luận Mỹ chia rẽ, áp lực gia tăng với Nhà Trắng

Theo khảo sát Reuters/Ipsos, chỉ khoảng 25% người Mỹ ủng hộ các cuộc không kích nhằm vào Iran, trong khi 43% phản đối. Ngay cả trong nội bộ đảng Cộng hòa, sự ủng hộ cũng không tuyệt đối.

Thượng nghị sĩ Mark Warner yêu cầu Nhà Trắng cung cấp tài liệu tình báo chứng minh mối đe dọa trực tiếp từ Iran. Thượng nghị sĩ Chris Van Hollen kêu gọi thông qua nghị quyết hạn chế quyền lực chiến tranh của Tổng thống nếu không có sự phê chuẩn của Quốc hội. Nhiều nghị sĩ yêu cầu làm rõ cơ sở pháp lý của chiến dịch quân sự ngày 28-2, đồng thời đòi hỏi Nhà Trắng báo cáo trước Quốc hội.

Ngày 2-3, Tây Ban Nha lên tiếng chỉ trích cuộc tấn công quân sự do Mỹ và Israel tiến hành nhằm vào Iran, cho rằng hành động này không nhận được sự ủng hộ từ Hiến chương Liên hợp quốc hay luật pháp quốc tế. Ông cho rằng việc sử dụng vũ lực trong bối cảnh hiện nay không góp phần mang lại ổn định, đồng thời kêu gọi Liên minh châu Âu (EU) đóng vai trò điều tiết, thúc đẩy hạ nhiệt căng thẳng và quay lại bàn đàm phán. Ngoại trưởng Jose Manuel Albares cũng lên án các cuộc tấn công trả đũa của Iran nhằm vào một số quốc gia khác trong khu vực Trung Đông, mô tả đây là hành động không chính đáng.

Nguy cơ chiến tranh khu vực toàn diện

Việc Hezbollah mở mặt trận từ Lebanon, các đòn đáp trả của Iran vào Vùng Vịnh và thương vong của binh sĩ Mỹ cho thấy nguy cơ xung đột vượt khỏi tầm kiểm soát. Trong khi Tehran khẳng định không đàm phán, còn Washington tuyên bố chiến dịch có thể kéo dài nhiều tuần, Trung Đông đứng trước nguy cơ bước vào một cuộc chiến khu vực toàn diện với hậu quả khó lường. Những ngày tới sẽ mang tính quyết định: liệu các bên có hạ nhiệt để quay lại bàn đàm phán, hay vòng xoáy bạo lực sẽ tiếp tục cuốn khu vực vào bất ổn sâu rộng hơn.

AN BÌNH